Saturday 18 November

Download de vredeswens van paus Franciscus in PDF formaat.

Geweldloosheid: de stijl van politiek voor vrede
Boodschap van paus Franciscus voor de viering van de vijftigste Werelddag van Vrede

In zijn boodschap voor de werelddag van vrede op 1 januari, pleit paus Franciscus voor een nieuwe wijze van omgaan met conflicten en tegenstellingen: de weg van geweldloosheid. In de aanhef op zijn boodschap vraagt de paus dat wij elkaar zien als “heilige geschenken” en dat wij eerbied hebben voor de “diepste waardigheid” van ieder mens, geschapen naar Gods beeld en gelijkenis.

De eerste boodschap voor Wereldvredesdag kwam vijftig jaar geleden, van paus Paulus VI. Hij benoemde vrede als “de enige en ware weg tot menselijke vooruitgang.” Deze paus waarschuwde voor “het gevaar te denken” dat conflicten enkel opgelost kunnen worden “met behulp van afschrikkende en moorddadige krachten.” Paus Franciscus pleit thans voor “geweldloosheid als een stijl van politiekvoering voor vrede.” Hij is hiervan overtuigd, omdat “wanneer slachtoffers van geweld in staat zijn om de verleiding tot vergelding te weerstaan, worden zij de meest geloofwaardige bevorderaars van geweldloze vredestichting.”

Een gebroken wereld
In vergelijking met de vorige eeuw, zegt paus Franciscus “het niet makkelijk is te weten of onze hedendaagse wereld meer of minder gewelddadig is dan in het verleden.” Het kan ook mogelijk zijn, stelt de paus, dat “wij door de moderne communicatiemedia en de grotere mobiliteit ons bewuster zijn geworden van geweld, of daartegen steeds meer zijn gehard.” De paus benoemt het geweld dat heden ten dage zich overal ter wereld, in allerlei vormen en vraagt zich af waar het allemaal toe leidt. Hij betwijfelt of er enige duurzaam doel is dat ermee bereikt wordt, of dat “het enkel leidt tot vergelding en een cyclus van dodelijke conflicten, waar slechts enkele ‘krijgsheren’ profijt van hebben?”
“Geweld is niet de oplossing voor onze gebroken wereld,” zegt de paus. “Het tegengaan van geweld met geweld leidt op z’n best tot gedwongen migratie en enorm lijden, omdat immense hoeveelheden van hulpbronnen besteed aan militaire doelen en niet aan de dagelijkse behoeften van jongeren, gezinnen die het moeilijk hebben, de ouderen, de zieken en de grote meerderheid van mensen in onze wereld. In het ergste geval leidt het tot de dood – fysiek en geestelijk – van vele mensen, zoniet allen.”

De Blijde Boodschap
Uitgaand van het leven van Jezus, zegt de paus “dat het ware slagveld waar geweld en vrede elkaar ontmoeten, het menselijk hart is,” daarbij verwijzend naar Marcus 7,21: “want van binnenuit, uit het hart van de mensen, komen de kwade gedachten.” Jezus bleef aldoor Gods onvoorwaardelijke liefde verkondigen, leerde zijn discipelen om hun vijanden te beminnen en om de andere wang te keren. Bij alle conflictsituaties bleef Jezus de weg van geweldloosheid volgen, “tot aan het bittere eind, tot aan het kruis, waarbij Hij onze vrede werd en een einde maakte aan vijandigheid.” De Blijde Boodschap helpt ons het geweld in onszelf te herkennen en ons te laten genezen door Gods barmhartigheid. De paus citeert zijn naamgenoot, Sint Franciscus van Assisi: “Wanneer je vrede predikt met jouw mond, zorg ervoor dat er grotere vrede heerst in jouw hart.” Een volgeling van Jezus zijn betekent derhalve de geweldloosheid omarmen. Geweld en onrecht kunnen slechts effectief overwonnen worden “met meer liefde, meer goedheid.” Paus Franciscus beaamt de woorden van paus Benedictus XVI dat “voor christenen, geweldloosheid niet slechts tactisch gedrag is, maar een manier van zijn van de persoon, een houding van iemand die zo overtuigd is van Gods liefde en macht, dat hij of zij niet bang is om het kwaad aan te pakken met slechts de wapens van liefde en waarheid. Het beminnen van vijanden vormt de kern van de ‘christelijke revolutie.’ De evangelische opdracht om vijanden te beminnen wordt zeer terecht beschouwd als het magna charta van christelijke geweldloosheid. Het gaat niet om het bezwijken aan het kwaad, maar om het beantwoorden van kwaad met goedheid waarmee de keten van onrecht wordt verbroken.”

Machtiger dan geweld
Geweldloosheid betekent niet overgeven, gebrek aan betrokkenheid en passiviteit, benadrukt de paus. Hij haalt hierbij het voorbeeld aan van Moeder Teresa, die de actieve geweldloosheid propageerde met haar leven. “De macht van wapens is bedrieglijk,” stelt de paus. Voor vredestichters is Moeder Teresa “een symbool, een ikoon voor onze tijd ... door haar verwelkoming en verdediging van het menselijk leven, de ongeborenen, en zij die in de steek gelaten of verworpen zijn. Zij knielde neer voor hen die afgemat waren, in de steek gelaten om ergens langs de weg te sterven, en zag in hen hun Godgeschonken waardigheid; zij hief haar stem tot de machtigen der wereld, opdat zij hun schuld zouden erkennen voor de misdaden van armoede die zij hebben geschapen.” Ook noemt de paus de “resolute en consequente toepassing van geweldloosheid” door personen als Mahama Gandhi en Khan Abdul Ghaffar Khan en ook de Liberiaanse vrijheidsvechtster Leymah Gbowee. Verder verwijst hij ook naar de val van communistische regimes in Europa door het “aanhoudend gebed en moedig handelen” van christelijke gemeenschappen, die bijzonder waren beïnvloed door het pastoraat en de leer van paus Johannes Paulus II. De vreedzame politieke overgang toentertijd werd mogelijk deels “door de geweldloze toewijding van mensen die, altijd weigerden om toe te geven aan de macht van geweld, maar toch steeds weer erin slaagden om doeltreffende manieren te vinden om te getuigen van de waarheid.”

Een politiek van geweldloosheid begint thuis
De beoefening van geweldloosheid moet thuis beginnen, in het gezin, stelt de paus. In het gezin leert men met anderen te communiceren en om zorg te hebben voor elkaar. In het gezin moeten ook conflicten worden opgelost, “niet met geweld kracht maar door dialoog, respect, zorg voor het welzijn van de ander, barmhartigheid en vergeving.” De liefde in het gezin loopt dan over in de wereld. Het samen leven van individuen en volken “kan niet gebaseerd zijn op de logica van angst, geweld en bekrompenheid, maar op verantwoordelijkheid, respect en oprechte dialoog.” De paus pleit daarom “voor ontwapening en voor een verbod op en afschaffing van kernwapens,” net zoals hij simultaan ook pleit “voor een eind aan huiselijk geweld, en de mishandeling van vrouwen en kinderen.” Volgens paus Franciscus heeft het Jubeljaar van Barmhartigheid ons doen realiseren hoeveel mensen en groepen er niet zijn, “die met onverschilligheid worden behandeld en die onderworpen worden aan onrecht en geweld.” De paus nodigt uit tot de boodschap van Sint Therese van Lisieux, “om de kleine weg van de liefde te beoefenen, om niet onachtzaam te zijn voor een vriendelijk woord, een lach of elke klein gebaar dat vrede en vriendschap zaait.”

Uitnodiging en belofte
Volgens paus Franciscus biedt Jezus zelf ons een ‘handleiding’ voor de strategie van vredestichting in zijn Bergrede. “De acht zaligsprekingen verschaffen ons een portret van de persoon, die wij zouden kunnen beschrijven als gezegend, goed en authentiek. Zalig de zachtmoedigen, zegt Jezus, de barmhartigen en de vredestichters, zij die zuiver van hart zijn en die hongeren en dorsten naar gerechtigheid.” De paus biedt de zaligsprekingen aan als “een programma en een uitdaging” voor alle leiders: “om de zaligsprekingen toe te passen in de uitoefening van hun respectieve verantwoordelijkheden. Het is een uitdaging om de samenleving, gemeenschappen en bedrijven op te bouwen door te handelen als vredestichters. Het gaat om het tonen van barmhartigheid door te weigeren mensen te verwerpen, het milieu schade toe te brengen, of om winst te maken tegen elke prijs.” Wij moeten kiezen voor solidariteit en het smeden van vriendschappen – dat is de actieve geweldloosheid: tonen dat eenheid machtiger en vruchtbaarder is dan conflict.

De paus eindigt met een belofte dat de Kerk elke poging om vrede te stichten door actieve en creatieve geweldloosheid zal ondersteunen. “Wij allen willen vrede. Vele mensen bouwen er dagelijks aan door kleine gebaren en handelingen; velen van hen lijden, doch volharden geduldig in hun pogingen om vredestichters te zijn.” Mogen wij in 2017 ons in gebed en actief toewijden aan het uitbannen van het geweld uit onze harten, woorden en daden, om geweldloze mensen te worden en te bouwen aan geweldloze gemeenschappen, die zorg hebben voor ons gemeenschappelijk huis. Niets is onmogelijk als wij ons in gebed wenden tot God. Iedereen kan bouwen aan vrede.”