Wednesday 12 December

Boodschap voor de Veertigdagentijd 2018

Download hier de vastenbrief in pdf

In de veertigdagentijd horen wij de oproep van Johannes de Doper: “Bekeert u en gelooft in de Blijde Boodschap” (Mc. 1,15). Het Griekse woord dat vertaald is met bekeren is ‘metanoia’. De betekenis hiervan is: veranderen van denken. Metanoia is een verandering van binnenuit meestal omdat we nieuwe informatie krijgen (denk bijv. aan de bekering van Paulus op weg naar Damascus). Het veranderen van ons denken moet samen gaan met het veranderen van ons gedrag en mentaliteit. Metanoia is geen schakelaar die wij aan of uit kunnen zetten. Het is een langzaam en ingrijpend proces dat onze cultuur wil omvormen om meer te beantwoorden aan de idealen van barmhartigheid en rechtvaardigheid die kenmerkend zijn voor de blijde boodschap van onze Heer Jezus Christus. In dit verband noemde Paus Johannes Paulus II de huidige cultuur, een ‘cultuur van de dood,’ terwijl Paus Franciscus dezelfde cultuur typeerde als een ‘wegwerpcultuur.’ Beide benamingen door de Pausen geven heel kernachtig weer in wat voor cultuur we leven. Wanneer we tot besef komen in wat voor een vernietigende web wij gevangen zitten, dan kan dit leiden tot een verpletterend gevoel van onmacht. Het lijden, de dood en de opstandig van onze Heer Jezus levert ons echter het bewijs dat de machten van de dood niet het laatste woord hebben.

Door in deze veertigdagentijd ons meer toe te leggen op vasten, gebed en zorg voor de armen, scheppen wij in onszelf de mogelijk dat deze metanoia in ons kan plaatsvinden. Het is een totale omkering van een cultuur van de dood in een cultuur van leven en een wegwerpcultuur in een cultuur van barmhartigheid.

In onze dagen is op wonderlijke wijze het besef doorgedrongen dat de mensheid barmhartig moet zijn voor de heel de schepping. Dat besef is nog fragiel in vergelijking tot de macht van de rijken die met hun zucht naar steeds meer weelde en welvaart een cultuur van de dood bevorderen. In hun denken is de natuur slechts een ding dat wij naar willekeur mogen gebruiken en vernietigen. De kerk spreekt in dit verband heel duidelijk van de schepping en niet over de natuur. Sommigen denken dat de natuur een levenloos ding is om naar believen te manipuleren. Maar de planten en de dieren, het water en de lucht, ze zijn geen levenloze dingen maar unieke creaties van God die op zich waardvol zijn. De Geest van God is in alles wat leeft, groeit en ademhaalt. De mens is slechts een steward, een beheerder van dit alles en niet de alwetende heerser. Paus Franciscus betreurt het feit dat ieder diersoort dat sterft een specie minder op aarde is die de Heer kan loven. Hij roept tot een ecologische bekering. Een bekering waarbij we beseffen dat wij verantwoordelijk zijn voor de integriteit van de schepping.

Paus Franciscus heeft ons als bisschoppen van het Amazonewoud de opdracht gegeven heel de kerk om te vormen tot een kerk met ‘het gezicht en de geest van de Amazone.’ Degenen die ons daarbij kunnen helpen zijn de inheemse volkeren. Zij hebben immers duizenden jaren in harmonie met het oerwoud geleefd zonder een vernietigende voetafdruk daarin achter te laten. In een ware ontmoeting met hen kunnen wij leren respect te hebben voor alle schepselen en niet meer aan de aarde te onttrekken dan we strikt nodig hebben. We kunnen opnieuw de vreugde van de soberheid ontdekken en genieten van het weinige dat we hebben. We kunnen daaruit leren dat het zijn belangrijker is dan het hebben.

Een kerk met een Amazonegezicht is ook een kerk die zich inzet voor de verdediging arme rechteloze boeren, inheemse en in stamverband levende volken. Zo een kerk zal zich verzetten tegen wetten die een bedreiging vormen voor de rechten van deze volken. Zo een kerk zal zeer kritisch zijn met betrekking tot mega-infrastructurele projecten en economische uitbuiting, zoals hydro-elektriciteit, vaarwateren, gas-, olie- en houtwinning, ontbossing t.b.v. ondernemingen in agrarische monocultuur en veeteelt. Een kerk met een Amazonegezicht zal vechten tegen maatschappelijke gevolgen van illegale activiteiten zoals mensenhandel en drugshandel en tegen wetgeving, programma’s en activiteiten t.b.v. natuurbescherming die geen rekening houden met de rechten en tradities van inheemse volken.

De wereld moet afkomen van de zienswijze waarmee de Amazone beschouwd wordt als een onuitputtelijke bron van grondstoffen en hulpmiddelen voor andere landen, zonder enige attentie voor diens bewoners. Wat nodig is, is “een andere kijk, een ander denken, een andere politiek, een andere opvoedkundig programma, een andere levensstijl en een andere spiritualiteit ... die weerstand bieden aan de opmars van het technocratisch paradigma” (Laudato si, 111).

Erkenning van de inheemse volken – hun rechten, leefwijzen, tradities, taal en cultuur – en authentieke dialoog met hen is de beste manier om te werken aan onze metanoia.
Dit vraagt van ons dat wij ons radicaal losmaken van de heersende cultuur waarin wij ons superieur aan hen voelen en hun cultuur beschouwen als inferieur en onontwikkeld.

De bekering naar een kerk met een Amazonegezicht wil ons bewust maken van heel de complexiteit van het Amazone regenwoud, de biodiversiteit aan flora en fauna. De bewoners die in een gezonde relatie van symbiose deel zijn van het regenwoud en daarmee de zeer delicate balans van leven in stand houden, kunnen wij beschouwen als tastbaar symbool voor de balans van alle leven op aarde.

Het is deze balans die nu ernstig bedreigd wordt door menselijk handelen. Dat handelen komt voort uit een cultuur van de dood en een wegwerpcultuur. Wij zijn optimistisch dat de prille tegenstroom tegen dit verwerpelijk denken steeds meer in kracht zal winnen. Uiteindelijk zal dit resulteren in een totale bekering van het hart van de mens.

Ik wil u oproepen in deze veertigdagentijd heel concreet uw vasten, bidden en zorg voor de armen af te stemmen op de oproep van de Paus Franciscus om de kerk om te vormen tot een kerk met een Amazonegezicht.


+Karel Choennie
Bisschop van Paramaribo