Monday 18 December

Op vrijdag 24 november – op de vooravond van 42 jaar staatkundige onafhankelijkheid – heeft mgr Choennie middels een persconferentie de samenleving geïnformeerd over een bijzondere adviescommissie die hij heeft geïnstalleerd: een commissie die hem moet bijstaan en adviseren in zijn initiatief om vrede en harmonie te waarborgen in onze samenleving door gezamenlijk het pad van recht, vergeving en verzoening te begaan.

Geschiedenis
Het initiatief van de bisschop startte met een eerste ontmoeting met de president van de republiek Suriname, eind januari, waarin hij aanbood bij te dragen aan een vreedzaam Suriname na de afronding van het 8-decemberproces. De 8-decembermoorden en alles wat zich eromheen heeft afgespeeld houdt onze samenleving al decennia lang verdeeld, en vijandig naar elkaar. De bisschop wil helpen zoeken naar oplossingen.
Kort na deze ontmoeting met de president, hield pater Kross op 8 februari een belangwekkende preek in de basiliek en sprak over recht, waarheid en barmhartigheid, drie begrippen die bij elkaar horen, en ook in deze volgorde. Dit was tijdens een speciale viering om te bidden voor recht, waarheid en verzoening. Er ontstond toen ook in regeringskringen een positief gevoel. Dat heeft geleid tot een gezamenlijke verklaring van de president en de bisschop begin maart. In die verklaring stelt de bisschop zijn diensten ter beschikking in het belang van de totale samenleving, gericht op rust, harmonie en vrede in ons land.
In de gemeenschap waren de meningen toen zeer uiteenlopend, er was hoop maar vooral ook twijfel en afwachting. De bisschop heeft in de afgelopen acht maanden gesproken met heel veel mensen die in verschillende hoedanigheden iets te maken hebben met en/of zouden kunnen bijdragen aan een beter Suriname.

Uitgangspunten
De bisschop heeft steeds zijn uitgangspunten helder op tafel gelegd:
1. zijn initiatief is niet bedoeld om te bemoeien met het rechtsproces van de 8-decembermoorden, of daar op enigerlei wijze in te interveniëren. Het proces is de bevoegdheid van de rechterlijke macht en dient ongehinderd voortgang te vinden. De bijdrage van de bisschop is gebaseerd op de gedachte van een rechtstaat, een land waarin wet en recht gelden, met erkenning en respect voor de rechterlijke macht, en de onafhankelijkheid daarvan. Het initiatief richt zich op het bouwen aan en garanderen van vrede en harmonie na voltooiing van het rechtsproces;
2. de nadruk van het initiatief ligt op ‘healing’ (genezing) om te bouwen aan een meer saamhorig land. De ongehinderde afronding van het rechtsproces – met name de erkenning en aanvaarding van de rechterlijke uitspraak – is een fundamentele voorwaarde voor het genezingsproces, maar er komt daarna meer bij kijken;
3. het initiatief van de bisschop is anti-niemand, het is pro-Suriname.

Deze uitgangspunten werden gaandeweg duidelijker, door steeds meer mensen en organisaties begrepen, en toen groeide ook het begrip. De meeste kerkelijke denominaties in ons land hebben hun steun betuigd. De bisschop heeft ook het Vaticaan en de OAS benaderd, en die zijn bereid te ondersteunen. Wij houden de leiding over een eigen vredesproces, maar er kan altijd gebruik gemaakt worden van de expertise, de ervaringen en het gezag van internationale instituten.

Verantwoord leiderschap
Als land hebben wij een historische kans om in deze aangelegenheid goede keuzes te maken, bepalend voor een betere, meer harmonieuze en vreedzame toekomst van ons land: die kans mag niet verloren gaan. Daarbij is een belangrijke rol weggelegd voor de president van de republiek. Juridische en politieke zaken zijn zeker belangrijk, maar de belangrijkste input die nodig is, is leiderschap. Leiderschap dat de wil heeft om een beslissende opbouwende rol te spelen voor land en volk. Een hoofdverantwoordelijkheid van dat leiderschap ligt in handen van de president zelf, hij kan dat niet delegeren. Het initiatief van de bisschop doet een beroep op dat leiderschap.

Geen samenwerking
In de afgelopen maanden heeft het Comité Slachtoffers en Nabestaanden van Politiek Geweld, o.l.v. de heer Humphry Jeroe, een verzoek gericht aan de bisschop om samenwerking, en hierover is door hen het een en ander in de media gepubliceerd. Op dit verzoek kon niet worden ingegaan vanwege een fundamenteel verschil tussen het initiatief van de bisschop en het uitgangspunt van het comité van Jeroe.
Het initiatief van de bisschop is gebaseerd op de rechtstaat, met erkenning van de rechterlijke macht en de bijbehorende onafhankelijkheid. Dit initiatief wordt daarom van belang na het 8-december rechtsproces, het intervenieert niet in het proces.
Uit artikelen die namens zijn comité zijn geschreven en gepubliceerd door de heer Sandew Hira (die ook deel uitmaakt van het comité) wordt duidelijk dat zij geen belang hechten aan de voortzetting van het rechtsproces, aangezien zij ervan uitgaan dat de rechterlijke macht politiek gemotiveerd is. Andersgezegd: het comité accepteert het gezag van de rechterlijke macht in deze niet en zal derhalve een uitspraak van de rechter ook niet erkennen en aanvaarden.

De wens van de nabestaanden
De bisschop heeft ook gesproken met nabestaanden en hun vertegenwoordigers. Er is behoefte aan recht, en aan een waardige afsluiting van dit donkere hoofdstuk uit onze geschiedenis. Het initiatief heeft als basis dat de waarheid boven water komt, dat er erkend wordt dat wat toen gebeurde nooit had mogen gebeuren, m.a.w. berouw, en de wens om een meer vreedzame en harmonieuze toekomst voor ons land. Uit de gesprekken met nabestaanden en hun vertegenwoordigers trekt de bisschop voorzichtig de conclusie, dat dit een acceptabele weg zou kunnen zijn.
Tegelijk is er nog veel wantrouwen, en is hem voorgehouden dat er onzekere factoren zijn. Waar nu al 35 jaren boosheid en wantrouwen heersen, is het de hoogste tijd dat wij vertrouwen opbouwen. Dat is iets wat leiders kunnen: de bisschop reikt de hand naar leiders om dat wantrouwen samen om te buigen in vertrouwen. Leiderschap moet weten dat het een beslissende historische rol kan vervullen, ten goede.

Mag de kerk zich ermee bemoeien?
De kerken staan midden in de gemeenschap en zijn betrokken geweest bij een belangrijk deel van onze ontwikkelingen. Kijkend naar het onderwijs, de gezondheidszorg en zorginstellingen kan eenieder vaststellen dat de kerken midden in de gemeenschap staan. Thans is er een probleem dat zich al 35 jaren lang voortsleept en ons land verdeeld houdt en maar niet opgelost kan worden. Het is dan belangrijk dat de kerk haar hulp aanbiedt. De bisschop is ervan overtuigd dat als leiderschap in ons land ziet dat er oplossingen zijn, dat zij die kans niet zullen laten schieten.

Mosterd na de maaltijd?
Het initiatief gaat uit van de afronding van het 8-december strafproces. Belangrijk hierbij is de erkenning dat de afronding van het proces nog geen garantie geeft voor verzoening. In feite is juist het tegenovergestelde te verwachten. Het is dagelijks merkbaar in de politiek, in de kerken, in de gemeenschap, zelfs in gezinnen, dat de 8-decembermoorden de gemeenschap scherp verdeeld hebben. Dat verdwijnt niet zomaar. De ongehinderde voltooiing van het rechtsproces is daar essentieel onderdeel van maar er is daarna nog veel werk, zodat ons land zich naar rustiger vaarwater begeeft en er gebouwd wordt aan meer saamhorigheid.
Het is te vergelijken met iemand die lijdt aan een ernstige kwaal, die slechts verholpen kan worden met een zware operatieve ingreep. Zolang de operatie niet wordt uitgevoerd, blijft de kwaal vreten aan de gezondheid van de persoon. De operatie is een zwaar trauma voor het lichaam en de geest van de persoon, maar het is de enige manier. Na de operatie volgt dan nog een lange periode van genezing, die gepaard gaat met veel pijn, ongemakken, en medicamenten. En er blijven zeker littekens achter. Maar als de persoon genezing wenst, dan moet die door dat alles heen.
De mogelijkheid van onrust na de voltooiing van het proces is er zeer zeker. Na de eerste strafeis zijn er mensen geweest die waarschuwden voor onrust als het tot een veroordeling zou komen. De rechterlijke macht heeft het in de afgelopen jaren niet makkelijk gehad maar heeft gelukkig stand gehouden.

Tenslotte
Terug naar de preek van Esteban Kross op 8 februari: recht, waarheid en barmhartigheid. In ons bestaan, allemaal kinderen Gods, is barmhartigheid een essentieel begrip. Wie heeft er nooit een fout gemaakt en gerekend op vergeving en barmhartigheid. Maar barmhartigheid is serieus, het is heilig. Het komt na recht, waarheid en berouw. Als daaraan voldaan is krijgt barmhartigheid ruimte. Onze samenleving zit al heel lang – 35 jaren – gevangen in deze situatie, maar een oplossing is wel degelijk mogelijk en haalbaar.

Door Paul Tjon Kiem Sang
Omhoog editie 45 - 3 dec 2017