Monday 18 December

Inheemsen in gebed

Woord en Gebedsdienst InheemsenVerantwoordelijkheid
“Wanneer 11.000 Inheemsen bij de census aangeven dat zij katholiek zijn, heb ik als bisschop de verantwoordelijkheid om te spreken.” Deze woorden uitte mgr Karel Choennie, Bisschop van Paramaribo, in zijn overweging tot een volle kathedrale basiliek op maandag 7 augustus jl. “Indien u bang bent om te spreken, dan zal ik voor u spreken.” Gekleed in hun beste klederdrachten zijn Inheemsen in grote getale gekomen naar de bijzondere woord- en gebedsdienst in verband met de Internationale Dag der Inheemse Volken, ook wel “Ingi Dey” genoemd. Naast het bestuur van de Vereniging van Inheemse Dorpshoofden in Suriname (VIDS), verschillende inheemse dorpshoofden, assistenten-dorpshoofd (basja’s), dorpsbewoners, waren ook niet-inheemsen aanwezig, notabelen uit de kerk en uit politiek Suriname. De bisschop sprak over hoe inheemsen door de overheid op de lange baan worden gehouden wanneer ze hun beklag doen over grondenrechten. “Je wordt van het kastje naar de muur gestuurd. Ze moeten begrijpen dat er een verandering moet komen. Voordat Jezus was geboren; waren de Inheemsen al hier, hoe kun je dan die rechten ontkennen.” Mgr Choennie zei dat Inheemsen “safri-ati” hebben. “Ma dat’ no wan taki dat’ sma mus’ tek’ un lek’ wan dweyri.” Hij riep de Inheemsen op om hun hand niet op te houden en zelf ernaartoe te werken dat hun kinderen die scholing krijgen om hun zaak te bepleiten.

“Watji, natji, bedeka wakona”
Kapitein Joan van der Bosch, dorpshoofd van het inheems dorp Pikin Poika, zette de toon van de avond door in een kort woord de aanwezigen te vertellen over de problemen over grond in haar woongebied. “De (Surinaamse) overheid heeft een groot stuk grond in ons woongebied uitgegeven aan iemand,” zei het dorpshoofd, “en de gemeenschap was het hier niet mee eens. We hebben hierover geklaagd bij de overheid, bij De Nationale Assemblee enz. Het heeft niet geholpen. We hebben als gemeenschap zelf de weg eens gebarricadeerd, maar tot nu toe is er geen oplossing.” Catechist Harry Henry ging voor in een gebed om vergeving, dat gehaald was uit psalm 51 en werd afgesloten met een moment om elkaar vrede toe te wensen. De evangelielezing was gehaald uit Matteüs 5, de Zaligsprekingen. De voorbeden werden gedaan door catechisten en de aanwezigen antwoordden na elke bede: “Watji, natji, bedekha wakona – Heer, onze Heer, ontferm U over ons.”

Woord en Gebedsdienst InheemsenSchepping
Inheemse jongeren hebben in een sketch het scheppingsverhaal uitgebeeld. De rode draad in de sketch was de zorg voor de schepping, het afwijzen van inhaligheid en ervoor zorgen dat kinderen en kinds kinderen kunnen blijven genieten van de schepping van God. Een jonge inheemse rapper bracht haast aan het eind van de dienst een inspirerend nummer ten gehore speciaal geschreven voor deze avond. De bijzondere woord- en gebedsdienst bereikte een hoogtepunt met het uitdelen van een kruisje op het voorhoofd met kusuwe, dat speciaal hiervoor door de bisschop was gezegend. Kusuwe is de befaamde kleurstof die de Inheemsen gebruiken voor het beschilderen en verzorgen van de huid en het afhouden van kwade geesten. De gelovigen in de kerk zagen hierin een diepere betekenis van verbondenheid met de kerk.

Overeenkomst met overheid
Mgr Choennie begon zijn overweging met het aanhalen van de ondertekening van een overeenkomst met de overheid eerder op de ochtend “die niet was doorgegaan.” De bisschop benadrukte dat men goed moet opletten wat getekend wordt. “Het is niet de eerste keer dat er met de overheid overeenkomsten gesloten worden.” Hij voerde zijn gehoor terug in de geschiedenis en vertelde dat van 1678 tot 1686 de Inheemsen weerstand boden en gevochten hebben tegen de kolonisten, de “bakra’s.” En in 1680 is er vrede gesloten. Toch stuurden die bakra’s soldaten die 14 dorpen afbrandden en indianen ophingen. “Noemen ze dat vrede?” vroeg de bisschop. De overeenkomst was getekend met gouverneur Van Sommelsdijk, maar niet duidelijk is wat in die overeenkomst stond. De gouverneur moest trouwen met een indiaanse vrouw. Het huwelijk was een politiek verbond. “En ondanks die vrede, ondanks dat politiek verbond, stuurde de gouverneur op 28 mei 1688 een brief naar de Staten-Generaal waarin staat dat 100 indiaanse vrouwen en kinderen tot slaaf gemaakt waren en de mannen doodgeslagen. Doodgeslagen!” De bisschop legde de nadruk op het woord: “Ik ben geen bisschop om slechts te praten over 8 december 1982,” zei mgr Choennie, “met mensenlevens gaat men niet zo om!”

Commissies en akkoorden
De bisschop haalde ook aan hoeveel commissies en akkoorden getekend zijn met de overheid sinds de onafhankelijkheid van Suriname in 1975, voor wat de Inheemsen betreft. “De commissie Quintus Bosz, de commissie Redan, de documenten zijn in de kast, vergeten,” zei hij. “Op 4 augustus 1992 werd er ook een overeenkomst getekend tussen de overheid en het Jungle Commando en de Tucayana, het zogenoemde vredesakkoord. In artikel 10 van dat akkoord belooft de overheid grondenrechten toe,” haalde hij aan. “Kijk hoeveel jaren verstreken zijn. En nog steeds niets!” De bisschop memoreerde wijlen pater Joop Vernooij, die ook heel veel van de Inheemsen heeft opgetekend en ook waarom alle beloften van de overheid niet nagekomen worden. “Daarom hielden sommige mensen niet van pater Vernooij.” Mgr Choennie gaf toe dat de kerk niet vrijuit gaat. Hij zei dat het niet de eerste keer was dat de kerk en de Inheemsen samengewerkt hebben. In 1993 hebben ze samen een document geproduceerd met de naam “Kurano Kono,” wat betekent “De grond is heilig.” Ditzelfde zegt paus Franciscus in de encycliek Laudato si. “De grond is heilig en wij moeten er zorgvuldig mee omgaan.”

Uitspraak
Mgr. Choennie sprak ook over het vonnis van het Inter-Amerikaans Hof voor Mensenrechten in de case van VIDS en KLIM tegen de staat Suriname. Die klacht is in 2007 ingediend bij de OAS en in 2013 doorverwezen naar het Inter-Amerikaans Hof voor Mensenrechten. Op 25 november 2015 was er een uitspraak en in 18 maanden moet het collectief recht van de inheemsen op grond worden geregeld. “De rechters hebben een uitspraak gedaan,” zei de bisschop. “De hele wereld kijkt naar ons.” In ronde woorden sprak bisschop Choennie over artikel 3 van de VN Declaratie over de Rechten van Inheemse Volken: “Artikel 3 zegt dat alle inheemse volken recht hebben op zelfbeschikking. “Yu sref’ e seti yu kondre fa yu wani. A no wan begi-begi, na wan recht,” aldus Mgr. Choennie. Dit jaar is het 10 jaar sinds de VN Declaratie over de Rechten van Inheemse Volken is aangenomen.

Dankwoord VIDS
In een dankwoord zei Lesley Artist, voorzitter van de VIDS, dat de organisatie streeft naar erkenning van grondenrechten, maar dat het anno 2017 nog niet van de grond is. “Niet altijd kunnen we de vinger wijzen naar de overheid,” zei hij. “Laten we ook kijken wat wij zelf kunnen doen.” Hij doelde daarmee op het werk dat verzet moet worden en het op zoek gaan naar organisaties die de VIDS kan steunen om het doel te bereiken.” Ik ben blij dat het RK Bisdom ondersteunt,” zei de voorzitter, “want het is dezelfde RK kerk die voor veel leed gezorgd heeft; ons tot slaaf gemaakt, ons gedwongen heeft tot het RK geloof, vermoord.” Hij haalde aan dat Europa groter moest worden en dat Zuid-Amerika in naam van de paus veroverd werd. “Maar wij, Inheemsen, kijken niet terug! We blikken vooruit. Meer dan de helft (van de inheemsen in Suriname) blijkt RK te zijn, we zijn vergevingsgezind en we ondersteunen het RK geloof,” aldus Lesley Artist die aangaf dat ook hij katholiek is. De voorzitter van de VIDS over de ondertekening van eerder op de ochtend: “ Het is nog geen akkoord, maar een handreiking van de overheid. Er zijn voorgaande regeringen geweest die niet eens met ons wilde praten. Maar wat nu tot stand is gekomen, in een presidentiële commissie waarin vertegenwoordigers van de overheid en de inheemsen, is dat partijen dichterbij elkaar zijn gekomen.” Hij verzekerde voorts dat het vonnis van het Inter-Amerikaanse Hof van Mensenrechten in zijn geheel zal worden uitgevoerd.

Door: Melvin Mackintosh

Bron: Omhoog, Editie nr. 33