Tuesday 25 July

Door: P. Tjon Kiem Sang

Sacramentsdag 2017Menigeen onder ons is wel eens – bewust of ongepland – langs geweest op het adres waar men eens jaren geleden heeft gewoond. Vaak het adres waar men als kind is opgegroeid. En de opmerking als men daar aankomt is meestal hetzelfde: de buurt is helemaal veranderd! Soms staat het huis waarin men is opgegroeid er niet eens meer en/of heeft plaats gemaakt voor iets heel anders. De straat en diens bewoners hebben vaak ook een totale transformatie ondergaan. “Ik herken de buurt van mijn jeugd helemaal niet meer,” hoor je mensen soms wel zeggen. En hoe groter de tijdsafstand tussen het nu en het moment dat men van het adres verhuisde, hoe ingrijpender de veranderingen.

Jezus Christus, die in het allerheiligst Sacrament op de avond van zondag 18 juni met zijn volk in processie ging door de straten ‘achter’ de kathedraal zal misschien hetzelfde hebben gedacht: Wat is de buurt veranderd! En dan wel in vergelijking met tientallen jaren geleden toen de laatste sacramentsprocessie had plaatsgevonden voordat het in 2013 weer werd opgestart. Toen – pakweg zo’n veertig à vijftig jaren geleden – ging het allerheiligst Sacrament niet alleen met de processie van Sacramentsdag door de straten, maar ook op andere momenten, toen uitsluitend de paters op weg gingen om de communie te brengen voor zieken en bejaarden thuis.

De processie ging afgelopen zondagmiddag vanuit de kathedraal door de Mgr-Wulfinghstraat, de Prins-Hendrikstraat, de Mahonielaan, de Costerstraat en de Jessurunstraat, om uiteindelijk terug te komen in de kathedraal. Velen uit onze oudere generatie – vooral zij die in of nabij bovengenoemde straten is opgegroeid – zal zich nog herinneren dat die buurt een sterk katholieke buurt was. Vele wel of niet bekende familienamen uit ons katholiek bevolkingsregister hadden een adres aan een van de straten in de wijk achter de kathedraal: Prins-Hendrikstraat, Julianastraat, Costerstraat, Koninginnestraat, enz. Vrijwel de hele buurt was uitsluitend katholiek bevolkt. Het was toen daarom ook geen vreemd gezicht om de pater in zijn toog langs zien gaan, met in zijn handen de ciborie met geconsacreerde hosties. Evenmins was het langskomen van de sacramentsprocessie iets ongebruikelijks.

Hoe anders is het anno 2017. Nog heel weinig van de katholieke gezinnen die er toen woonden is er nog aanwezig. Het aantal gezinnen op zich is ook veel minder geworden: vele woningen, waar talloze katholieken zijn opgegroeid, zijn er niet meer of hebben plaatsgemaakt voor kantoorgebouwen, vooral die van notarissen en advocaten. Natuurlijk zijn er nog duidelijke monumenten van de katholieke ‘oorsprong’ van die buurt, bijv. het ziekenhuis, het sportveld van NGVB, Ons Erf, en natuurlijk ook het kerkcomplex van de parochie H. Driekoningen. Maar die zijn hoogstwaarschijnlijk nog de enige herinneringen aan het katholiek verleden van de buurt. De rest is allemaal anders. Heel anders.

Een goede kennis vertelde eens over zijn jeugdjaren aan de katholieke Costerstraat en met een zekere heimwee denkt hij terug aan de tijd toen iedereen op straat of op de erven op de knieën ging en stil werd wanneer de pater voorbijging met het Allerheiligste. Misschien vandaar de uitdrukking “de pater gaat langs,” wanneer er in een levendige conversatie plotseling een leemte valt. Dat was toen de realiteit. Alles laten liggen waarmee je bezig bent, op de knieën gaan en stil zijn, want de pater gaat langs. Dat gebaar was dan niet zozeer omwille van de pater, maar veeleer om dat hij met zich meedroeg: het Allerheiligste.

Hoe anders was het afgelopen zondag: het publiek dat vanaf de trottoirs of vanuit de ramen en balkonnen nieuwsgierig keek naar de processie toonde geen enkele neiging om op de knieën te gaan. Niet eens een kruisteken kwam zelfs aan te pas. Bij een van de woningen rende men zelfs naar binnen om stoelen te halen om te gaan zitten kijken, alsof de Avondvierdaagse langs ging. De respons van het publiek zal door sommigen misschien als ongepast of oneerbiedig zijn ervaren, maar het is heel begrijpelijk. Op een enkele personen na – zoals de familie Merton aan de Costerstraat en de gelovigen bij de H.-Driekoningenkerk – is het vrijwel zeker dat verder niemand anders in het publiek enig flauw idee had wat die processie te betekenen had en wat dat goudkleurig instrument dat de priester droeg moest voorstellen. Hoe indrukwekkend ook de processie mocht zijn geweest, het was voor de toeschouwers slechts een interessante rariteit, die zij met veel nieuwsgierigheid aanschouwden. Geen enkel besef dat er daar werkelijk iets heiligs voorbijging.

De voorgaande beschrijving van de sfeer en omstandigheden waarin de processie zich voltrok, is in feite een kleine weergave van de tijd en het milieu waarin wij ons als kerk heden te dage bevinden. De tijd toen de katholieke kerk nog zo nadrukkelijk en heel zichtbaar aanwezig was in onze samenleving is voorbij. Hoewel de statistieken uitwijzen dat de katholieke kerk de grootste religieuze denominatie is qua aantal gelovigen, is dit verder niet zichtbaar in het dagelijks leven. Aan de ene kant is dat vanwege het feit dat veel van de 117,000 katholieken die het ABS heeft geteld, slechts katholiek ‘op papier’ zijn. Men is ooit gedoopt, en misschien ook de sacramenten van het Vormsel en de Eucharistie eens ontvangen, maar is voor velen dan ook hun hele katholieke verhaal.

Aan de andere kant wordt de uitdaging om uitgesproken aanwezig te zijn ook steeds groter, als andere religieuze denominaties veel harder en luider aan de weg timmeren. In de afgelopen twee tot drie decennia zijn er veel meer actoren bijgekomen in het panorama van religieuze propaganda en elk van hen doet zijn uiterste best om een plekje te verwerven en te behouden. We denken hier bijna automatisch aan de vele Volle-Evangeliegemeenten, die zich steeds meer uitbreiden en nu veel nadrukkelijker dan vroeger aanwezig zijn. In deze ‘populariteitsstrijd’ is het natuurlijk een enorme ‘boost’ als een van hun voorgangers nog erbij presidentieel adviseur wordt!

Maar ook de andere niet-christelijke religies laten zich niet onberoerd. Hindoes en moslims zijn anno 2017 veel opvallender aanwezig op allerlei fora in onze samenleving, en de boodschap die zij verkondigen is al lang niet meer een verhaal voor ‘hun eigen mensen alleen.’ Meer dan de helft van alle t.v.- en radiostations vertonen in deze tijd programma’s over de ramadan, gepaard met eigen religieuze muziek. Hetzelfde geldt voor de hindoes, wanneer hun grote feesten aan de beurt zijn: over enkele maanden is het weer Divali en dat ontgaat niemand in dit land, tenzij men zich voor altijd opsluit in een kamer en nooit de tv of radio aanzet, of een krant pakt. Opvallend in de laatste jaren is ook de ‘opkomst’ van de Wintireligie. Waar het enkele decennia geleden nog absoluut taboe was om over te spreken, laat staan om eraan mee te doen, thans heeft ook de wintireligie eigen tv-programma’s en komen steeds meer mensen er vol trots voor uit dat zij het wintigeloof belijden.

Temidden van deze bonte religieuze mamio van onze samenleving staat onze rooms-katholieke kerk, nog altijd als een van de ‘traditionele’ kerken. Dwars doorheen de doolhoof van religieuze propaganda gaat de monstrans met het allerheiligst Lichaam van Christus. “De kerken lopen leeg,” hoor je soms wel zeggen. Goedbeschouwd is dat op z’n best een ongenuanceerde en relatieve uitspraak. In feite lopen bij alle kerken, alle tempels, alle mandirs, alle synagogen, alle dyari’s mensen weg. Niet om in het niets te belanden, maar om zich bij een andere aan te sluiten. Een deel loopt weg uit onze kerk, een deel loopt bij de ander weg en sluit zich bij ons aan. Het over en weer gaan van gelovige mensen van de ene naar de andere denominatie wordt vaak gedreven door een verlangen naar zingeving.

Trouwe katholieke gelovigen vinden het anwoord op hun zoektocht naar zingeving in Christus. Hij is de alfa en de omega, het begin en het einde van ons bestaan. Andersgezegd: Christus en zijn evangelie zijn de zin van ons bestaan. Zonder Hem heeft ons leven geen betekenis. Deze overtuiging wordt dan heel sprekend geuit door de processie met het allerheiligst Sacrament: de processie symboliseert de weg, de reis van ons leven. De oorsprong en het doel van die processie is het Allerheiligste: Christus als oorsprong en doel van onze levensreis. En die reis wordt dan ook aangestuurd door Hem. En die reis zetten wij onverminderd en onverschrokken voort, hoezeer de omgeving, de ‘buurt’ ook mag veranderen.

 

Bron: Omhoog, Editie nr. 25